Uprawnienia do emisji dwutlenku węgla – środowiskowe przyczyny wzrostu cen za energie

W minionych miesiącach zarejestrowane gwałtowny wzrost cen za energię elektryczną. Nagła zmiana w tej kwestii była zdecydowanie bardziej znamienna niż przed rokiem. Zebrane dane jasno pokazywały wzrost cen za energie o 50% w porównaniu z początkiem br., i o 60% w porównaniu do analogicznego okresu ubiegłego roku. Przyczyn takiej sytuacji upatrywano w matactwach. Prawda okazała się zupełnie inna. Niebagatelny wpływ na wysokość naszych rachunków za prąd ma wzrostowy trend cen uprawnień do emisji dwutlenku węgla (CO2). O tym czym są owe uprawnienia, dowiedzieć się można z poniższego artykułu.

Głównym powodem ustanowienia zbywalnych instrumentów związanych z redukcją emisji jest wzrastająca od ubiegłego wieku świadomość ryzyka dla globalnego klimatu, jakie wynika z emisji zanieczyszczeń. Z problemem intensyfikacji emisji zanieczyszczeń związana jest stopniowa intensyfikacja eksploatacji dóbr, do których dostęp jest nieograniczony. Sposobem na przeciwdziałanie takim zjawiskom jest nakładanie na podmioty korzystające z powszechnie dostępnych dóbr zakazów ich eksploatacji ponad określony poziom. Ograniczenia te mogą polegać na wprowadzeniu instrumentów o charakterze administracyjnym.

Protokół z Kioto

Ważnym wydarzeniem mającym ogromne znaczenie dla budowy systemu handlu uprawnieniami do emisji była Konferencja Narodów Zjednoczonych „Środowisko i Rozwój”. Konferencja ta, znana również jako „Szczyt Ziemi 1992”, odbyła się w dniach 3-14 czerwca 1992 r. w Rio de Janeiro. Międzynarodowym aktem prawnym o równie dużym, jeśli nie większym, znaczeniu dla działającego dziś systemu handlu uprawnieniami jest Protokół z Kioto do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu. Dokument ten został sporządzony w Kioto 11 grudnia 1997 r., przyjęto go po Trzeciej Sesji Konferencji Stron, która miała miejsce w dniach 1 – 10 grudnia 1997 r.

Protokół z Kioto nałożył na określone państwa (w większości kraje wysoko rozwinięte) obowiązek redukcji emisji gazów cieplarnianych. Mechanizmy Protokołu z Kioto funkcjonują w oparciu o jednostki Kioto, nazywane również „walutą węglową”, które państwa mogą zbywać i nabywać. Każda jedna jednostka Kioto odpowiada upoważnieniu do emisji 1 tony CO2. Z uwagi na obiegową funkcję jednostek Kioto, porównywane są one przez specjalistów do jednostek pieniężnych. Państwa, których emisja przekracza limity nałożone przez Protokół z Kioto mogą kupować nowe jednostki od państw dysponujących nadwyżką jednostek Kioto w stosunku do rzeczywistego poziomu emisji.

Handel uprawnieniami do emisji CO2

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO2 (z angielskiego: emissions trading scheme, czyli UE ETS) został powołany do życia w wyniku implementacji w poszczególnych krajach członkowskich dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych. W Polsce przepisy dotyczące EU ETS zawarte są w ustawie z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1223).

System handlu uprawnieniami do emisji CO2 będących elementem Europejskiego Systemu Handlu Emisjami, działa w 31 krajach (28 krajów UE oraz Islandia, Liechtenstein i Norwegia) i pokrywa 11 tys. energochłonnych instalacji w państwach Wspólnoty. Ocenia się, że obejmuje on 45% emisji gazów cieplarnianych w UE.

Cena uprawnień

Możliwość zakupu uprawnień do emisji C02 jest sztywno ustawiona przez Unię Europejska. Zgodnie z ww. Dyrektywą 2003/87 każde państwo członkowskie wyznacza maksymalną liczbę uprawnień do emisji, jakie zamierza przydzielić poszczególnym instalacjom objętym systemem. Cena uprawnień jest ustalana przez rynek.

Jeśli chodzi o aktualną sytuację, to warto podkreślić, że od drugiej połowy maja ubiegłego roku jesteśmy świadkami nieprzerwanego trendu wzrostowego cen CO2. W tamtym czasie uprawnienia do emisji CO2 w kontraktach z dostawą na grudzień br. wyceniono na poziomie około 5 euro, natomiast na koniec ubiegłego roku już na ponad 8 euro. Od początku br., w niecałe trzy miesiące, uprawnienia do emisji CO2 w kontraktach na grudzień br., wzrosły o blisko 5 euro, okresowo przebijając nawet 13 euro.

Konsekwencje wprowadzenia handlu uprawnieniami do emisji CO2

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji jest instrumentem w walce o ochronę środowiska naturalnego. Jak się okazuje wprowadzenie handlu uprawnieniami przynosi wymierne skutki. Emisje z instalacji objętych systemem regularnie spadają. Prognozuje się, że w 2020 r. poziom emisji objętych EU ETS będzie o 21% niższy niż w 2005 r., natomiast w 2030 r. ma on być o 43% niższy. Wysokie ceny emisji dwutlenku węgla stały się bodźcem dla rozwoju technologii niskoemisyjnych.