Zanieczyszczenia, które trafiają do atmosfery

Często biorąc głęboki oddech nie zastanawiamy się, co wdychamy i to nie tylko znajdując się w jakimkolwiek pomieszczeniu ale także na zewnątrz. Powietrze to mieszanina gazów, jak wiadomo azotu – 78,06 %, tlenu – 20,98 % , argonu – 0,93% i innych gazów. Co jeszcze znajduje się w powietrzu? Są to zanieczyszczenia, które nie są jego naturalnymi składnikami oraz te, które występują naturalnie, ale pojawiają się w nadmiernych ilościach. 

Zanieczyszczenia powietrza umownie podzielono na 4 grupy:

  1. Gazy i pary związków chemicznych, np. tlenki węgla (CO, CO2), siarki (SO2, SO3) i azotu (NOx), ozon (O3), radon (Rn), amoniak (NH3), fluor (F), fenole, węglowodory.
  2. Mikroorganizmy i makroorganizmy (np. grzyby wraz ich metabolitami), których ilość lub rodzaj odbiega od ich optymalnego występowania w naturalnym składzie powietrza.
  3. Malutkie kropelki cieczy, np. kropelki kwasów, rozpuszczalników, zasad.
  4. Drobne ciała stałe, np. popioły, sadze, pyły, związki metali ciężkich, środki ochrony roślin, stałe związki organiczne, azbest.

Wśród najczęściej pojawiających się zanieczyszczeń powietrza możemy wymienić:

  • tlenek węgla,
  • tlenek azotu,
  • dwutlenek węgla,
  • dwutlenek siarki,
  • ołów,
  • ozon,
  • pyły (w tym węglowe).

Do ich występowania przyczynia się nie tylko niska emisja, ale także rolnictwo, przemysł i transport. Ich rozwój spowodował zwiększenie zapotrzebowania na energię wytwarzaną z paliw takich jak: węgiel kamienny, ropa naftowa czy gaz ziemny. Spalając je do atmosfery trafiają tlenki węgla, siarki i azotu.

Powyższe zanieczyszczenia powietrza przyczyniły się do powstania: 

 – efektu cieplarnianego, który jest wynikiem wzrostu koncentracji gazów cieplarnianych. Ma to niezaprzeczalnie bezpośredni wpływ na podwyższenie średniej temperatury na naszej planecie. Działa to na zasadzie reakcji łańcuchowej, ponieważ podwyższenie średniej temperatury narusza równowagę naturalnie występujących zjawisk atmosferycznych np. gwałtownych ulew, gradobić, susz, trąb powietrznych, silnych upałów;

 – kwaśnych deszczy, zawierających toksyczny kwas siarkowy oraz azotowy. Powstają poprzez reakcję wody z gazami emitowanymi do atmosfery. Te opady są główną przyczyną zakwaszania wód, gleb oraz degradacji upraw i lasów;

 – dziury ozonowej, która powstaje przez freony. To zjawisko polega na utracie stężenia ozonu w powłoce ozonowej Ziemi, która chroni żywe istoty przed szkodliwym działaniem promieni UV.

Pierwszy raz zaobserwowano ją nad Antarktydą w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Obecnie jej wielkość nad tym obszarem jest stale monitorowa przez NASA, a jej rekordowy rozmiar (30 mln km2) odnotowano ponad 20 lat temu, bo w 2000 roku. Ostatni raz podobne silne zubożenie warstwy ozonowej zaobserwowano w Arktyce wiosną 2011 roku. Natomiast degradacja warstwy ozonowej w 2020 roku wydaje się być jeszcze silniejsza.

 – smogu, który najczęściej pojawia się w miastach o zwartej zabudowie oraz tych znajdujących się w dolinach, kotlinach czy innych zagłębieniach terenu. Tam wiatr nie jest w stanie rozwiać zanieczyszczeń, przez co formują one gęstą mgłę. Smog może się także przyczynić do powstawania lokalnych opadów kwaśnego deszczu.

Jak chronić powietrze i o nie dbać?

Głównymi źródłami zanieczyszczenia powietrza jest przemysł i transport. Gazy przenoszone na duże odległości powodują, że skażone mogą zostać obszary znacznie bardziej oddalone od źródła ich emisji niż się przypuszcza. Dlatego ochrona powietrza jest niezwykle istotna globalnie. 

By przyczynić się do znacznego ograniczenia emisji szkodliwych pyłów i gazów do atmosfery należy wdrożyć odpowiednie działania i konsekwentnie je realizować. Trzeba zmniejszyć eksploatowanie zasobów naturalnych, ograniczyć zużycie energii elektrycznej oraz stosować na szeroką skalę odnawialne źródła energii. To także obniżenie emisji szkodliwych spalin dzięki ograniczeniu transportu, poprzez zakup samochodów emitujących mniej spalin (zaopatrzonych w katalizatory czy hybryd) lub korzystanie z roweru albo transportu publicznego. Należałoby również zastosować w przemyśle nowoczesne technologie, które ograniczałyby emisję pyłów. Zmniejszenie zanieczyszczeń powietrza pochodzących z elektrowni górnictwa czy hutnictwa także dałyby pożądane skutki. Nie zapomnijmy także o roślinach, których sadzenie pozwoliłoby tworzyć naturalne bariery dla zanieczyszczeń, produkując przy tym życiodajny tlen.