Do czego służy ślad środowiskowy?

Czynniki antropogeniczne odpowiedzialne za zmiany klimatyczne stanowią obecnie jeden z ważniejszych problemów środowiskowych. Rządy państw z całego świata, organizacje pozarządowe, przedstawiciele biznesu i przemysłu podejmują inicjatywy, których celem jest stworzenie narzędzi, które określałyby wpływ danego produktu na środowisko. W ten właśnie sposób powstała idea śladu środowiskowego.

Co to jest ślad środowiskowy?
Ślad środowiskowy (ang. environmental footprint), nazywany także śladem ekologicznym, jest narzędziem służącym do oceny stopnia oddziaływania produktu lub przedsiębiorstwa na środowisko (bez względu na ich wielkość czy branżę). Ślad środowiskowy pomaga porównywać podobne produkty w oparciu o ich efektywność środowiskową w łańcuchu wartości. Uwzględnia on wpływ na środowisko w trakcie całego cyklu życia produktu, od uprawy surowców bądź ich wydobycia poprzez ich przetwarzanie, transport i eksploatację, aż po unieszkodliwienie lub recykling. Ponadto warto wyjaśnić, że poprzez wpływ na środowisko należy rozumieć:
bezpośrednie bądź pośrednie emisje do wody, gleby, powietrza,
zużywanie nieodnawialnych i deficytowych zasobów: wody, minerałów, gleby, pokrycia leśnego,
degradację bioróżnorodności.
Ślad środowiskowy został opracowany na podstawie wniosków z projektu Komisji Europejskiej, którego zadaniem było stworzenie metodologii określania śladu węglowego produktów. Stwierdzono wtedy, że konieczne jest opracowanie bardziej rozległej metodologii oceny wpływu biznesu na środowisko, obejmującej wszystkie aspekty środowiskowe, wliczając w to emisją gazów cieplarnianych. Rok 2012 to data powstania pierwszego opracowania śladu środowiskowego, chociaż jego inicjatywa zrodziła się dwa lata wcześniej.

Rola śladu środowiskowego
Podstawową rolą, jaką ma odgrywać ślad środowiskowy, jest:
stworzenie powszechnej metodyki służącej do oceny, komunikacji oraz znakowania efektywności środowiskowej produktów, usług i przedsiębiorstw, w oparciu o ocenę wpływu na środowisko w całym cyklu życia.
zapewnienie społeczeństwu dostępu do informacji na temat wpływu konkretnego produktu czy organizacji na środowisko, uwzględniając unikanie wszelkich nieporozumień w tym zakresie oraz udoskonalenie ekoetykiet.
umożliwienie wyboru najbardziej zasobooszczędnych produktów.

Metody oznaczania śladu środowiskowego produktów i organizacji , czyli PEF i OEF
Na rynku obecnych jest bardzo wiele metod służących do obliczania śladu środowiskowego. Dużą popularnością cieszą się następujące metody oceny i porównywania efektywności środowiskowej wyrobów i organizacji:
metoda oznaczania śladu środowiskowego produktów (PEF) – ogólna metoda służąca do pomiaru potencjalnego oddziaływania produktu na środowisko w całym cyklu życia oraz informowanie o nim,
metoda oznaczania śladu środowiskowego organizacji (OEF) – ogólna metoda, której zadaniem jest pomiar potencjalnego oddziaływania organizacji na środowisko w całym cyklu życia oraz informowanie o nim.
Należy podkreślić w przypadku PEF, jak i OEF, pomiar oddziaływania na środowisko uwzględnia nie tylko etap produkcji, ale także procesy zachodzące w łańcuchu dostaw oraz etapy poprodukcyjne. Oznacza to konieczność pozyskiwania informacji o odpowiedniej jakości (zgodnie wymaganiami jakości danych zawartymi w wytycznych PEF Category Rules – PEFCR i OEF Category Rules – OEFCR) także od dostawców.

LCA, czyli oceny cyklu życia
Jednym z najbardziej zaawansowanych sposobów obliczenia śladu środowiskowego jest zastosowanie metodyki oceny cyklu życia (ang. life cycle assessment, LCA). Cykl życia według obowiązującej definicji służy określeniu „kolejnych i powiązanych ze sobą etapów wyrobu, od pozyskania lub wytworzenia surowca z zasobów naturalnych do jego ostatecznej likwidacji”.
Analiza zbioru w cyklu życia obejmuje zbieranie danych i procedury obliczeniowe. Polega to na stworzeniu rejestru wszystkich ważnych strumieni materiałowych i energetycznych oraz przypisanie im (według obranego modelu) pewnego liczbowego wpływu na środowisko.
LCA dotyczy złożonych interakcji pomiędzy wyrobem (usługą) a środowiskiem, co ułatwia podjęcie decyzji i wskazanie produktu lub procesu, który w najmniejszym stopniu wpływa na środowisko.
Ponadto rezultaty badań z wykorzystaniem metody LCA mogą stanowić podstawę do:
tworzenia strategii zarządzania środowiskowego przedsiębiorstw,
określenia efektywności ekologicznej produktów, zwłaszcza tych projektowanych jako ekologiczne,
doskonalenia produktu/usługi.