Dlaczego ptaki są pożyteczne i jak z nimi postępować?

W tematyce terenów zielonych, o których pisaliśmy kilka artykułów temu wspomnieliśmy o pożytecznej roli ptaków. Dzisiaj przyjrzymy się dokładniej tej kwestii oraz temu na jakie traktowanie ze strony człowieka mogą one liczyć, zarówno w pozytywnym, jak i negatywnym kontekście. 

Kilka dni temu mieszkańców Katowic obiegła informacja o zniszczeniu przez dewelopera gniazd ptaków, które umiejscowione były na wyciętych drzewach. W sprawę za pośrednictwem mieszkańców oraz przedstawicieli Towarzystwa Opieki Nad Zwierzętami została zaangażowana policja. Zgodnie ze słowami rzecznika Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska oraz opinii Urzędu Miasta deweloper miał obowiązek uzyskać zgodę na wycinkę drzew, obecnie trwa bowiem okres lęgowy. Inwestor tłumaczy się natomiast tym, że przed wycięciem drzew dokonano ich oględzin i nie stwierdzono obecności ptaków. Sprawa będzie dalej wyjaśniania.

Zupełnie odmienne podejście do ptaków odnajdujemy w Warszawie. Na Bielanach zaobserwowano przypadki celowego niszczenia gniazd jaskółek, a należy pamiętać, że wszystkie rodzaje jaskółek, jakie występują w Polsce są pod ochroną. Aby zaradzić temu problemowi na jednym z osiedli po przeprowadzeniu konsultacji ornitologicznych postawiono ośmiometrową wieżę z gniazdami wykonanymi z trzcinobetonu, przypominającymi te naturalne i przygotowanymi specjalnie dla tych ptaków. Co ciekawe, na dachu konstrukcji znajduje się także panel fotowoltaiczny, zasilający sygnalizator dźwiękowy mający przywabiać jaskółki i który wyłącza się tylko na noc. Warto podkreślić, że inwestycja została zrealizowana w ramach budżetu obywatelskiego. Jaskółki odgrywają ważną rolę, odpowiadają bowiem za likwidację tak uciążliwych dla ludzi komarów: w ciągu doby jaskółka na potrzeby swoje oraz swoich piskląt potrafi złowić ich nawet do 6 000.

Efektywne w łowieniu komarów są także jerzyki, które potrafią spożyć nawet do kilkunastu tysięcy tych owadów. Dostrzegły to władze Kraśnika, podejmując decyzję o zamontowaniu dla nich w dwóch miejscach miasta budek lęgowych, zaś w kolejnym są one przygotowywane. Całość inwestycji, czyli 60 budek kosztowała miasto jedynie 2 500 zł. W planach jest również instalacja następnych budek w kolejnych latach. Również w Warszawie stawiane są skrzynki lub wieże lęgowe dla jerzyków. 

Ptaki nie tylko pomagają ludziom uporać się z komarami, ale także i z innymi szkodnikami, uciążliwymi chociażby dla naszych upraw. Kilka przykładów: sikorka bogatka żywi się larwami i poczwarkami, których może zjeść w ciągu doby około 150-200, przy czym ich zapotrzebowanie na ten pokarm znacznie wzrasta w okresie lęgowym. Z kolei wróble żywią się muchówkami. Niewielu z nas też pewnie wie, że szpaki oprócz owadów i larw spożywają także różnego typu włochate gąsienice, za którymi większość ptaków nie przepada. Innymi pożytecznymi w kontekście walki z owadami ptakami są pleszki, pliszki, rudziki, muchołówki oraz kowaliki. 

Zdarza się również, że to same ptaki stają się szkodnikami lub ich obecność staje się uciążliwa, można jednak sobie skutecznie i humanitarnie z tym problemem poradzić, bez wyrządzania im krzywdy, co jest wręcz prawnie zabronione. Dla ochrony owoców można wykorzystać odpowiednie gęste siatki, działające na zasadzie moskitier wobec owadów (co jest możliwe do zastosowania także np. na balkonach) natomiast rabatki i grządki można ochronić za pomocą zawieszonych powiewających lub szeleszczących czy brzęczących przedmiotów (wiatraczków, kołatek). Warto przy tym pamiętać o wymienianiu tych elementów, ponieważ do dotychczasowych ptaki mogą się przyzwyczaić. W sprzedaży można natomiast spotkać elektroniczne odstraszacze imitujące bądź to dźwięki wydawane przez wystraszone ptaki, bądź też przez drapieżniki. Ciekawym rozwiązaniem są także elementy czysto wizualne w postaci wizerunków drapieżnych ptaków naklejanych na szyby, makiet ptaków ustawianych na parapetach i balkonach, czy nawet hologramy postaci. Z elementów konstrukcyjnych umieszczanych na budynkach zdecydowanie lepszym rozwiązaniem wydają się być spirale; lepszym, niż tak upowszechnione i często stosowane kolce.

Stosowanie spiral w kontrze do kolców było także rekomendowane w formalnym stanowisku Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z roku 2018 pt. „Stosowanie modułów z kolcami w celu odstraszania ptaków a ochrona gatunkowa”. Potwierdzono w nim, że wskutek rożnych okoliczności zdarzały się przypadki nabijania się ptaków na kolce. Może się to zdarzyć, kiedy ptak ucieka przed drapieżnikiem lub przy silnym wietrze. Co do samej konstrukcji zaleca się, aby stosować „kolce z zabezpieczonymi ostrymi końcówkami, np. za pomocą nakładek gumowych bądź silikonowych” ponieważ „zagięcia w dół ani stępienia końcówki drutu nie traktuje się jako skuteczne zabezpieczenie”. 

Niebezpieczeństwo dla ptaków może stanowić także nieumiejętny montaż kolców, na co również zwrócono uwagę w stanowisku Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Zgodnie ze stanowiskiem oraz w ujęciu prawnym „Za nieprawidłowy montaż uważa się wszelkie sytuacje, w których urządzenie nie jest widoczne dla zwierząt z daleka, jak np. kolce zamontowane we wnękach balkonowych lub okiennych na ich suficie bądź ścianach bocznych (skierowane w dół bądź w bok). Ponadto, niedopuszczalny jest montaż urządzenia w sposób utrudniający ptakom dostęp do stanowisk bądź siedlisk lęgowych, np. zasłaniając częściowo lub całkowicie wlot do otworów, szczelin, gniazd już zajmowanych, itp. Działanie takie stanowi naruszenie zakazu wskazanego w ustawie o ochronie przyrody, art. 52 ust. 1 pkt 9 tej ustawy, gdyż utrudnia lub uniemożliwia dostęp do siedliska bądź schronienia. W zależności od sytuacji, nieprawidłowy montaż może również prowadzić do naruszenia innych zakazów, wymienionych w art. 52 ust. 1 ww. ustawy, gdyż może prowadzić np. do okaleczenia, a nawet śmierci zwierzęcia”.